I\u015f\u0131k \u00dcniversitesi Bilgisayar M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc,\u00a0otomatik \u00e7eviri gibi do\u011fal dil i\u015fleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bir mod\u00fcl olarak kullan\u0131labilecek ve yak\u0131n gelecekte t\u00fcm T\u00fcrki dilleri kapsayacak \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ilk ad\u0131m\u0131 olan, Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esi i\u00e7in ilk morfolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici MorAz\u2019\u0131 kullan\u0131c\u0131lar\u0131n hizmetine sundu. MorAz\u2019la birlikte do\u011fal dil i\u015fleme ara\u00e7lar\u0131, Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esindeki\u00a0s\u00f6zc\u00fcklerin yap\u0131s\u0131n\u0131, k\u00f6klerini, eklerini ve bunlar\u0131n ba\u011flan\u0131\u015f bi\u00e7imlerini anlayabilecek.<\/p>\n
Bilgisayar \u00e7evirileri, sesli yan\u0131t sistemleri, sesli asistanlar, \u00f6zetleme, soru cevap, aramalarda bilgi getirimi gibi pek \u00e7ok i\u015flevi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan ve \u00fczerinde yakla\u015f\u0131k 50 y\u0131ld\u0131r yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarla s\u00fcrekli geli\u015ftirilen Do\u011fal Dil \u0130\u015fleme (Natural Language Processing – NLP), gittik\u00e7e dijitalle\u015fen d\u00fcnyan\u0131n olmazsa olmazlar\u0131ndan birini olu\u015fturuyor.<\/p>\n
Do\u011fal Dil \u0130\u015fleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak her g\u00fcn milyonlarca insan taraf\u0131ndan kullan\u0131lan cep telefonlar\u0131, bilgisayarlar, tabletler; yaz\u0131lan\u0131 ve s\u00f6yleneni anl\u0131yor, arama motorlar\u0131 \u2018Bunu mu demek istemi\u015ftiniz\u2019 diye soruyor, hatta yaz\u0131m hatalar\u0131n\u0131 gideriyor, aran\u0131lan konuyla ilgili se\u00e7enekler sunuyor. T\u00fcm bu i\u015flemlerin arkas\u0131nda en geni\u015f tan\u0131m\u0131yla; farkl\u0131 dillerdeki metinlerin ve seslerin bilgisayar taraf\u0131ndan alg\u0131lanarak \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi ve i\u015flenmesi olan Do\u011fal Dil \u0130\u015fleme yat\u0131yor. Ancak otomatik \u00e7evirilerde s\u0131k\u00e7a rastland\u0131\u011f\u0131 gibi, \u00f6zellikle T\u00fcrk\u00e7e gibi eklemeli dillerde zorluklar ya\u015fanabiliyor. Bu zorluklar\u0131 a\u015fmak i\u00e7in ilk ad\u0131m olarak, bu dillerdeki s\u00f6zc\u00fcklerin yap\u0131s\u0131ndaki k\u00f6k\u00fcn, eklerin ve bunlar\u0131n i\u015flevlerinin do\u011fru olarak bulunmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n
I\u015f\u0131k \u00dcniversitesi Bilgisayar M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00f6zellikle T\u00fcrk\u00e7e ve T\u00fcrki dillerde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde \u00f6nemli bir ad\u0131m atarak t\u00fcm T\u00fcrki dilleri kapsayacak geni\u015f bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ilk ad\u0131m\u0131 olarak, Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esi i\u00e7in ilk morfolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici olan MorAz\u2019\u0131 kullan\u0131c\u0131lar\u0131n hizmetine sundu. Otomatik \u00e7eviri gibi Do\u011fal Dil \u0130\u015fleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bir mod\u00fcl olarak kullan\u0131labilen MorAz, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 olarakhttp:\/\/ddil.isikun.edu.tr\/moraz\/<\/a><\/span>\u00a0adresinden ara\u015ft\u0131rma ama\u00e7l\u0131 kullan\u0131labiliyor.<\/p>\n MorAz hakk\u0131nda bilgi veren I\u015f\u0131k \u00dcniversitesi Bilgisayar M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Ercan Solak, \u201cT\u00fcrki dillere y\u00f6nelik morfolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda Anadolu T\u00fcrk\u00e7esi ve Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esi ile ilgili k\u0131sm\u0131 tamamlad\u0131k. MorAz, Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esi i\u00e7in ilk morfolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici oldu. Bunu da a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 olarak kullan\u0131ma sunduk. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarla T\u00fcrki diller aras\u0131nda hesaplamal\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar yapmak ve aralar\u0131ndaki ili\u015fkileri daha iyi anlamak m\u00fcmk\u00fcn olacak. \u00d6zellikle T\u00fcrk\u00e7e gibi eklemeli diller, otomatik \u00e7eviri ara\u00e7lar\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli bir zorluk olu\u015fturuyor. Bu sorunu, en bilinen ve en \u00e7ok kullan\u0131lan otomatik \u00e7eviri ara\u00e7lar\u0131nda bile T\u00fcrk\u00e7eden ya da T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7evirilerde g\u00f6rebiliyoruz. MorAz\u2019\u0131, Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esi i\u00e7in bu sorunu ortadan kald\u0131rmaya y\u00f6nelik bir ilk \u00e7al\u0131\u015fma olarak hayata ge\u00e7irdik. MorAZ sayesinde yapay zek\u00e2 Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esini daha iyi anlayacak. Di\u011fer T\u00fcrki diller i\u00e7in de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z s\u00fcr\u00fcyor\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" I\u015f\u0131k \u00dcniversitesi Bilgisayar M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc,\u00a0otomatik \u00e7eviri gibi do\u011fal dil i\u015fleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bir mod\u00fcl olarak kullan\u0131labilecek ve yak\u0131n gelecekte t\u00fcm T\u00fcrki dilleri kapsayacak \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ilk ad\u0131m\u0131 olan, Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esi i\u00e7in ilk morfolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmleyici MorAz\u2019\u0131 kullan\u0131c\u0131lar\u0131n hizmetine sundu. MorAz\u2019la birlikte do\u011fal dil i\u015fleme ara\u00e7lar\u0131, Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esindeki\u00a0s\u00f6zc\u00fcklerin yap\u0131s\u0131n\u0131, k\u00f6klerini, eklerini ve bunlar\u0131n ba\u011flan\u0131\u015f bi\u00e7imlerini anlayabilecek. Bilgisayar \u00e7evirileri, sesli yan\u0131t sistemleri, sesli asistanlar, \u00f6zetleme, soru cevap, aramalarda bilgi getirimi gibi pek \u00e7ok i\u015flevi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan ve \u00fczerinde yakla\u015f\u0131k 50 y\u0131ld\u0131r yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarla s\u00fcrekli geli\u015ftirilen Do\u011fal Dil \u0130\u015fleme (Natural Language Processing – NLP), gittik\u00e7e dijitalle\u015fen d\u00fcnyan\u0131n olmazsa olmazlar\u0131ndan birini olu\u015fturuyor. Do\u011fal Dil \u0130\u015fleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bir<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[408],"tags":[406,413,414,401],"class_list":["post-1987","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-yapay-zeka","tag-ai","tag-dogal-dil-isleme","tag-turkce","tag-yapay-zeka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.teknolojidergisi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1987"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.teknolojidergisi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.teknolojidergisi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.teknolojidergisi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.teknolojidergisi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1987"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.teknolojidergisi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1987\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1988,"href":"https:\/\/www.teknolojidergisi.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1987\/revisions\/1988"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.teknolojidergisi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1987"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.teknolojidergisi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1987"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.teknolojidergisi.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1987"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}